„Jest jeszcze jedna rzecz…”
Negocjacje są prawie zakończone. Cena, zakres i termin zostały uzgodnione. Wtedy klient dodaje: „Potrzebujemy jeszcze 60 dni płatności. Przy 30 dniach raczej nie będziemy mogli podpisać”. Bliskość porozumienia uruchamia silny odruch: usuń ostatnią przeszkodę, żeby nie stracić całej wykonanej pracy. Właśnie dlatego końcówka negocjacji wymaga szczególnej dyscypliny. Nowy warunek może być realnym ograniczeniem, preferencją albo elementem gry. Dlatego przed ruchem potrzebna jest odpowiedź na pytanie, czym ten warunek naprawdę jest.
„Musimy” czy „wolelibyśmy”
Pierwsze pytanie brzmi: „Co powoduje, że 60 dni jest dla Państwa warunkiem koniecznym?”. Drugie: „Jeżeli pozostalibyśmy przy 30 dniach, oznaczałoby to, że nie zdecydują się Państwo na współpracę?”. Te pytania nie służą łapaniu klienta na blefie. Mają pokazać znaczenie warunku. Często po chwili „musimy mieć 60” zmienia się w „standardowo tak pracujemy” albo „zdecydowanie wolelibyśmy 60”. To zupełnie inna pozycja negocjacyjna.
Mechanizm „zdechłej ryby”
W negocjacjach określeniem „zdechła ryba” opisuje się dodatkowy, trudny warunek wrzucony do rozmowy. Druga strona inwestuje energię i ustępstwa, żeby się go pozbyć, a potem warunek może zniknąć. Nie oznacza to, że każdy późny warunek jest świadomą manipulacją. Handlowiec nie musi diagnozować intencji klienta. Znaczenie ma natomiast ta sama dyscyplina: żądanie nie musi być automatycznie traktowane jak przeszkoda, którą trzeba usunąć za wszelką cenę.
Najdroższy ruch to negocjowanie samemu ze sobą
Klient mówi „60 dni”, a handlowiec natychmiast odpowiada: „60 nie damy, ale może 45?”. Klient nie wykonał żadnego ruchu, a sprzedawca już przesunął własną pozycję. To klasyczne negocjowanie samemu ze sobą. Przed propozycją kompromisu potrzebna jest informacja o interesie stojącym za żądaniem, jego krytyczności i konsekwencjach niespełnienia. Być może problem można rozwiązać inaczej. Być może wcale nie jest warunkiem podpisania.
Czy to rzeczywiście ostatnia przeszkoda?
Jednym z najbardziej kosztownych scenariuszy jest usuwanie kolejnych warunków pojedynczo. Najpierw 60 dni, potem dodatkowy rabat, później darmowe wdrożenie. Dlatego przed ustępstwem pomaga pytanie: „Jeżeli znajdziemy rozwiązanie w kwestii terminu płatności, czy pozostałe warunki możemy uznać za zaakceptowane?”. To nie gwarantuje, że nic nowego się nie pojawi, ale pomaga negocjować całość porozumienia zamiast nieskończonego łańcucha próśb.
Ustępstwo ma większy sens jako element wymiany
Jeżeli ustępstwo ma koszt, naturalnie staje się elementem pakietu negocjacyjnego. „Jeżeli możemy zrobić X, potrzebuję z Państwa strony Y”. W zamian może pojawić się dłuższa umowa, większy wolumen, szybsza decyzja, ograniczenie zakresu albo inny element wartościowy dla sprzedawcy. Nie chodzi o karanie klienta za prośbę. Chodzi o zachowanie wzajemności i pokazanie, że warunki mają wartość.
Pięć pytań przed ustępstwem
Przed ruchem potrzebne są odpowiedzi na pięć pytań: dlaczego ten warunek jest ważny? Co stanie się, jeśli go nie spełnimy? Czy jest konieczny, czy pożądany? Jeżeli go spełnimy, czy pozostałe warunki są zaakceptowane? Co otrzymujemy w zamian? Te pytania są ważniejsze niż rozpoznanie, czy klient „stosuje technikę”. Najlepszą ochroną przed grami negocjacyjnymi nie jest walka z grą, lecz dyscyplina własnego procesu.
Przykład rozmowy z warunkiem 60 dni
Klient mówi: „Przy 30 dniach raczej nie podpiszemy”. Handlowiec odpowiada: „Co powoduje, że 60 dni jest dla Państwa konieczne?”. Klient: „Taki mamy standard z dostawcami”. Handlowiec: „Rozumiem. Gdybyśmy pozostali przy 30 dniach, oznaczałoby to rezygnację ze współpracy?”. Po chwili klient mówi: „Nie mówię, że od razu zrezygnujemy, ale zdecydowanie wolelibyśmy 60”. Jedno pytanie zmieniło obraz sytuacji. Z warunku krytycznego zrobiła się preferencja. Dopiero teraz ma sens rozmowa o wariantach, kosztach i ewentualnej wymianie.
Ulga po wycofaniu warunku też może kosztować
Technika „zdechłej ryby” działa również dlatego, że druga strona odczuwa ulgę, kiedy trudny warunek znika. Po kilku minutach walki o 60 dni klient może powiedzieć: „Dobrze, zostańmy przy 30, ale w takim razie potrzebuję 5 procent rabatu”. Sprzedawca ma poczucie, że coś wygrał, więc łatwiej oddaje rabat. Tymczasem nie wiemy, jak kosztowne było dla klienta zrezygnowanie z 60 dni. Punktem odniesienia pozostaje realna wartość ustępstwa, a nie emocjonalna ulga po zniknięciu poprzedniego żądania.