Ustępstwo wysyła informację
W negocjacjach każde ustępstwo ma dwie wartości. Pierwsza jest oczywista: finansowa lub operacyjna. Druga to informacja, którą druga strona wyciąga z naszego zachowania. Jeśli klient prosi o lepszy termin płatności i natychmiast go otrzymuje, może pomyśleć: „Było łatwo. Być może w cenie też jest przestrzeń”. Nie musi to wynikać ze złej woli. Negocjacje są procesem testowania granic. Jeżeli ustępstwa pojawiają się bez warunku i bez kosztu po drugiej stronie, racjonalne jest sprawdzić, czy można uzyskać następne. Właśnie dlatego sekwencja „dobrze, to jeszcze…” jest tak częsta.
Problemem nie jest ustępowanie
Twarde „nigdy nie ustępuj” byłoby równie niepraktyczne. Negocjacje polegają na ruchu. Możemy zmieniać cenę, zakres, terminy, wolumen, sposób płatności, długość umowy czy poziom obsługi. Problem zaczyna się wtedy, gdy ruch jest jednostronny. Jeśli jedna strona stale daje, a druga tylko prosi, negocjacja zmienia się w serię koncesji. Sprzedawca może mieć poczucie, że „buduje relację”, ale klient nie otrzymuje żadnego powodu, by samemu się przesunąć. Dobra relacja nie wymaga rezygnacji z wzajemności. Kiedy obie strony wiedzą, co dają i co otrzymują, zwykle bardziej szanują ustalenia.
Najprostsze narzędzie: JEŻELI…, TO…
Warunkowanie ustępstw nie musi brzmieć agresywnie. Zamiast „Mogę zejść o 3%” można powiedzieć: „Jeżeli zwiększymy wolumen do X i podpiszemy umowę na 24 miesiące, wtedy mogę sprawdzić możliwość takiego poziomu ceny”. Zamiast „Dobrze, damy 60 dni płatności”: „Jeżeli zostajemy przy obecnym zakresie i terminie decyzji, możemy rozmawiać o 60 dniach”. Konstrukcja JEŻELI → TO pokazuje, że każdy ruch jest częścią pakietu, a nie prezentem. Co ważne, nie trzeba od razu zgadzać się na warunek klienta. Można najpierw ustalić, co jest dla niego naprawdę ważne i jakie parametry mają wartość po obu stronach.
Negocjacje mają więcej parametrów niż cena
Handlowcy często mają w głowie jedną walutę: cenę. Tymczasem pole negocjacji jest zwykle szersze. Dla dostawcy wartością może być większy wolumen, dłuższa umowa, szybsza decyzja, referencja, standaryzacja zakresu, harmonogram wdrożenia albo warunki płatności. Dla klienta wartością może być termin, dodatkowa usługa, elastyczność, poziom SLA czy sposób raportowania. Im więcej parametrów, tym łatwiej zbudować wymianę zamiast prostego „dajcie taniej”. W przygotowaniu do negocjacji przydaje się lista rzeczy, które możemy dać stosunkowo tanio, a które mają wysoką wartość dla drugiej strony. Warto też sprawdzić, co druga strona może łatwo zaoferować, a dla nas ma dużą wartość.
Kiedy drobny gest może pozostać gestem
Nie każde ustępstwo wymaga twardego targowania. Drobne elementy o małym koszcie mogą pełnić funkcję relacyjną. Problem pojawia się, gdy handlowiec nazywa „gestem” coś, co realnie obniża marżę, zwiększa ryzyko albo tworzy koszt operacyjny. Wtedy pomocne jest krótkie zatrzymanie i pytanie: „Jeżeli to dam, co chciałbym uzyskać w zamian?”. Nie zawsze będzie to pieniądz. Czasem najcenniejsza jest pewność decyzji, zamknięcie innego otwartego punktu albo wycofanie kolejnego żądania. Ważne, żeby ruch miał kierunek.
Kolejne ustępstwa sygnalizują zbliżanie się do granicy
Jeżeli kolejne ustępstwa są równie łatwe i równie duże, druga strona nie widzi sygnału zbliżania się do granicy. Czytelnym sygnałem kończącej się przestrzeni są coraz mniejsze i mocniej warunkowane ruchy. Jednocześnie każde ustępstwo należy podsumować: „W tym momencie zmieniliśmy już termin płatności i cenę. Jeśli mamy zrobić kolejny ruch, potrzebuję zmiany również po Państwa stronie”. Takie zdanie porządkuje historię negocjacji i ogranicza efekt, w którym wcześniejsze ustępstwa szybko stają się nową normą, a rozmowa zaczyna się od zera.
Mapa ustępstw przed negocjacją
Warunkowanie jest znacznie łatwiejsze, gdy nie wymyślamy wymiany pod presją klienta. Przed rozmową pomocne są trzy listy. Pierwsza: co możemy oddać i jaki jest rzeczywisty koszt każdego elementu. Druga: czego możemy oczekiwać w zamian. Trzecia: gdzie znajdują się nasze granice. Przykładowo 2% ceny, dodatkowy miesiąc wsparcia i krótszy termin wdrożenia mogą wyglądać dla klienta jak podobne ustępstwa, ale dla dostawcy mieć zupełnie inny koszt. Z drugiej strony większy wolumen, szybsza płatność czy dłuższa umowa mogą mieć dla nas wysoką wartość, choć dla klienta nie są równie bolesne jak podwyżka ceny. Taka mapa pozwala budować pakiety. Zamiast targować każdy punkt osobno, możemy powiedzieć: „Jeżeli zostajemy przy dwuletniej umowie i tym wolumenie, możemy włączyć dodatkowy element wdrożenia”. Negocjacja staje się wtedy projektowaniem wymiany, a nie stopniowym oddawaniem marży pod presją kolejnych próśb.
Notowanie ustępstw ma szczególne znaczenie w dłuższych negocjacjach. Po kilku rundach obie strony mają tendencję do traktowania wcześniejszych ruchów jako nowego punktu startowego. Krótkie podsumowanie: „Zmieniliśmy już A i B, po Państwa stronie pojawiło się C” przypomina bilans wymiany. Dzięki temu kolejna prośba nie jest rozpatrywana w oderwaniu od tego, co zostało już wynegocjowane.